Endometrioza to popularna przyczyna niepłodności u kobiet. Jej objawami są bóle przed i w czasie miesiączki, a także podczas stosunku. Pojawić się też mogą obfite krwawienia czy plamienia między miesiączkami.
Endometrioza - krótka charakterystyka
Endometrioza to choroba przewlekła, która jest skutkiem pojawienia się komórek śluzówki macicy poza jamą macicy. Dotyczy do 10% kobiet w wieku rozrodczym, ale pojawić się może wcześniej lub później. To powszechna przyczyna niepłodności.
Macica jest owalnym narządem mieszczącym się w obrębie miednicy między jajnikami. Zbudowana jest z mięśni, które od wewnątrz wyściela błona śluzowa zwana endometrium. Wnętrze macicy to jama macicy.
W przypadku zdrowej kobiety endometrium zmienia się cyklicznie pod wpływem hormonów płciowych. Co około miesiąc w jednym z jajników dojrzewa pęcherzyk z komórką jajową. Sterują tym hormony wydzielane przez przysadkę mózgową. Gdy pęcherzyk dojrzeje, uwolniona z niego komórka jajowa trafia do jamy macicy jajowodem. To owulacja. Pęknięty pęcherzyk przekształca się w ciałko żółte.
Gdy dochodzi do zapłodnienia, a więc połączenia plemnika z komórką jajową, ciałko rozrasta się, produkując np. progesteron. To ten hormon stymuluje endometrium do wzrostu. Zapłodniona komórka może zagnieździć się w macicy i dalej rozwijać.
Jeśli do zapłodnienia nie dojdzie, ciałko żółte zanika. Endometrium złuszcza się i razem z krwią i komórką jajową jest usuwane przez pochwę. To tzw. miesiączka.
U kobiet z endometriozą komórki endometrium obecne są nie tylko w jamie macicy, ale i w innych miejscach. Ulegają one przemianom np. złuszczają się, co powoduje liczne dolegliwości bólowe.
Endometrioza - objawy
Podstawowym objawem endometriozy jest ból okolic miednicy, który niekiedy promieniuje do brzucha czy okolicy krzyżowej. Ból pojawia się przed i w czasie miesiączki, podczas stosunku seksualnego czy oddawania moczu. Pacjentki często skarżą się również na bardzo obfite krwawienia miesięczne. Między miesiączkami pojawiają się plamienia.
Jednym z objawów endometriozy bywa niepłodność. Endometrioza dotyczy do 50% kobiet, które mają problemy z płodnością.
Endometrioza - przyczyny
Przyczyną endometriozy jest obecność komórek śluzówki macicy poza macicą - ektopia. Endometrium pojawić się może w jajowodach, jajnikach, na jelitach, w pęcherzu moczowym, w moczowodach, w pochwie itd. Komórki endometrium tworzą niekiedy cysty i torbiele różnej wielkości. Prowadzi to do powstawania stanów zapalnych. Z czasem utworzyć się też mogą zrosty. Ograniczają one ruchomość narządów, prowadząc np. niedrożność jajowodów.
Nie do końca znane są przyczyny powstawania endometriozy. Istnieje jednak kilka hipotez.
- Teoria transplantacji - zakłada, że komórki endometrium są przenoszone w inne miejsce, a więc transplantowane. Dojść do tego może np. na skutek wstecznego miesiączkowania. Część krwi w czasie miesiączki nie wypływa przez pochwę na zewnątrz, ale za pomocą jajowodów wstecznie trafia do jamy brzusznej. Komórki endometrium są żywe i mogą zagnieżdżać się w różnych narządach jamy brzusznej. To efekt tego, że układ odpornościowy nie jest w 100% sprawny. Do przenoszenia komórek endometrium poza jamę macicy prowadzić mogą też operacje ginekologiczne.
- Teoria metaplazji - zakłada, że niektóre komórki narządów jamy brzusznej mogą się przekształcić, a więc ulec metaplazji w komórki podobne do endometrium.
- Teoria indukcji - zakłada, że prawidłowe komórki innych narządów jamy brzusznej zmieniają się w komórki endometrium na skutek nieznanych czynników, które występują w skażonym środowisku.
Endometrioza - diagnostyka
Diagnozowaniem i leczeniem endometriozy zajmuje się ginekolog. Zacząć on powinien od przeprowadzenia wywiadu lekarskiego i wykonania badania ogólnego. Kolejnym krokiem jest badanie gruczołów sutkowych. Potem przystąpić można do badania ginekologicznego. W końcowym etapie wykonuje się badanie USG.
Diagnostyka endometriozy jest wbrew pozorom dość skomplikowana, bo choroba może dawać różne objawy. Jest tylko jeden pewny sposób rozpoznawania tej choroby - laparoskopia diagnostyczna. Polega ona na operacyjnym pobraniu fragmentu zmienionej tkanki i jej ocenie patomorfologicznej.
Są też mniej inwazyjne metody diagnostyki endometriozy, ale nie dają one 100 pewności, co do diagnozy.
Endometrioza - leczenie
Endometriozę leczy się farmakologicznie i chirurgicznie. Sporo zależy od wieku pacjentki, jej planów odnośnie posiadania dzieci, stopnia zaawansowania choroby czy umiejscowienia zmian. Celem leczenia jest likwidacja bólu i przywrócenie płodności.
Zazwyczaj przeprowadza się leczenie chirurgiczne. Polega ono na usunięciu cyst endometrialnych poprzez zabieg operacyjny. Wykonuje się go na ogół laparoskopowo. Stosuje się elektrokoagulację - wypalanie wszczepów endometriozy za pomocą urządzenia generującego wysoką temperaturę.
Czasem zabieg laparoskopowy nie pozwala niestety na usunięcie wszystkich zmian. Wtedy wykonuje się klasyczną operację z rozcięciem powłok brzucha za pomocą skalpela.
Leczenie farmakologiczne to terapia hormonalna i leczenie przeciwbólowe. Hormony wykorzystuje się:
- przed zabiegiem operacyjnym, aby zmniejszyć cysty endometrialne,
- jako leczenie uzupełniające po zabiegu operacyjnym,
- u kobiet, u których po operacji nastąpił nawrót choroby,
- zamiast zabiegu operacyjnego, gdy nie można go przeprowadzić.
Celem takiej terapii jest zmniejszenie ilości wydzielanych hormonów przez jajniki, co skutkuje zanikiem zmian endometrialnych. Stosuje się w tym przypadku różne grupy leków:
- danazol, a więc pochodną testosteronu, który niestety powoduje wiele skutków ubocznych np. obniżenie barwy głosu,
- analogi gonadoliberyny, które powodują niestety suchość pochwy, bezsenność i obniżenie libido,
- preparaty progesteronowe, które oznaczają przyrost masy ciała czy tkliwość piersi,
- doustne środki antykoncepcyjne zmniejszające dolegliwości bólowe,
- wkładkę domaciczną uwalniającą lewonorgestrel, a więc pochodzą progesteronu,
- inhibitory aromatazy, które często powodują osteoporozę.
Endometrioza to choroba przewlekła, dlatego jej wyleczenie nie jest sprawą prostą. Może też powracać. Jej leczenie jest na ogół dwuetapowe. Obejmuje leczenie operacyjne i farmakologiczne.
Kluczowe informacje
- Endometrioza to popularna przyczyna niepłodności u kobiet. Jej objawami są bóle przed i w czasie miesiączki, a także podczas stosunku.
- Nie do końca znane są przyczyny powstawania endometriozy.
- Diagnostyka endometriozy jest wbrew pozorom dość skomplikowana, bo choroba może dawać różne objawy. Jest tylko jeden pewny sposób rozpoznawania tej choroby - laparoskopia diagnostyczna.
- Endometriozę leczy się farmakologicznie i chirurgicznie. Sporo zależy od wieku pacjentki, jej planów odnośnie posiadania dzieci, stopnia zaawansowania choroby czy umiejscowienia zmian.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest endometrioza?
Endometrioza to choroba przewlekła, która jest skutkiem pojawienia się komórek śluzówki macicy poza jamą macicy. Jest popularną przyczyną niepłodności u kobiet.
Jakie są objawy endometriozy?
Podstawowym objawem choroby jest ból w miednicy przed i w czasie okresu. Często jest on bardzo silny. Dodatkowo towarzyszyć mu mogą obfite krwawienia miesiączkowe.
Jak wygląda leczenie endometriozy?
Jest ono zazwyczaj dwuetapowe. Obejmuje chirurgiczne usunięcie zmian endometrialnych i wprowadzenie farmakoterapii, aby zapobiec nawrotom endometriozy.
Czy endometrioza może być groźna?
Ta choroba należy do jednych z najczęstszych przyczyn niepłodności. Wymaga więc odpowiedniego leczenia.
